Amortisman Nedir?

Amortisman temel olarak işletmelerin duran varlıkları için eskime veya aşınma payını ifade eder. Duran varlıkların amortisman değeri taşıması için bazı koşulları tamamlaması gerekir.

Duran varlıklarda zaman içerisinde yıpranma, aşınma ve eskime oluşması kaçınılmazdır. Amortisman ya da yıpranma payı, işletmelerin aldığı değerli varlıkların eskimesi ve aşınması durumunda gider payı olarak gösterilmesidir. Hesap yapılırken kullanılan farklı yöntemler mevcut olup, boyut ve nedenlerine bağlı olarak uygun olan seçilir.

Amortisman Koşulları Nelerdir?

Amortisman koşulları incelendiğinde kullanılan eşyanın işletmede bir seneden fazla kullanılır durumda olması gerekir. Ayrıca şu koşullar da aranır:

• Söz konusu eşya yıpranabilir, deformasyona uğrayabilir veya zaman içinde kıymetten düşebilecek hâlde olmalıdır.
• Değerleme gününde envantere dâhil ve kullanıma hazır durumda olmalıdır.
• İktisadi kıymetin değeri, yıl için tespit edilen amortisman sınırını aşmalıdır.

Bu şartları sağlayan varlıklar amortisman değeri taşır ve işletmeler tarafından gider olarak girilebilir.

Amortisman Hesaplama Yöntemleri Nelerdir ve Hesaplama Nasıl Yapılır?

Vergi Usul Kanunu kapsamında amortismana tabi olan varlıklar, T.C. Maliye Bakanlığı'nca tespit edilen ekonomik ömürler üzerinden ilan edilen oranlarla hesaplanır. Amortisman hesaplama yöntemleri genel anlamda şunlardır:

• Normal Amortisman Yöntemi
• Hızlandırılmış Amortisman Yöntemi
• Fevkalade Amortisman Yöntemi
• Madenlerde Amortisman

Hesap hakkında bilinmesi gerekenler şöyledir:

• Varlığın yararlı ömrü
• Kullanım ömrü sonundaki değeri
• Varlığın satın alınması, nakliye, kurulum ve eğitim dâhil olmak üzere varlık maliyeti

Amortisman, işletmelerin söz konusu gider kalemini vergiden düşmesi hedefiyle her sene hesaplanır.

Normal Amortisman Yöntemi

Normal amortisman, aynı zamanda eşit tutarlı amortisman olarak da bilinir. Varlığa sabit bir oran uygulanır veya kayıtlı değerin ekonomik ömre bölünmesi formülünden yararlanılır.

Örneğin bir işletmenin 5 sene ömrü olan 10.000 TL değerinde bir demirbaş aldığını düşünelim. Amortisman oranı 1/ekonomik ömür, yani 1/5'ten yüzde 20 yıpranma payıdır; 10.000 × %20'den 2.000 TL'lik senelik amortisman payı çıkar. Usulde uygulanacak amortisman oranı yüzde 50'yi geçmemek üzere normal amortisman oranının 2 katıdır.

Amortisman süresi normal amortisman nispetlerine göre hesaplanır. Faydalı ömrün son senesine devreden bakiye değer o sene tamamen yok edilir.

Hızlandırılmış Amortisman Yöntemi

Hızlandırılmış yöntem, azalan bakiyeler yöntemi olarak da bilinir. Varlıkların giderleşme hızı normal amortismana oranla 2 kat daha yüksektir. Bu yöntemde giderleşme, sene başındaki net defter değeri üzerinden hesaplanır.

Örneğin bir işletme 100 TL değerinde, ekonomik ömrü 5 sene olan bir demirbaş edinsin. İlk yıl değeri 100/5×2'den 40 TL, ikinci sene değeri ise (100−40)/5×2'den 24 TL olur. Bunu hesaplamak için şu formüllerden yararlanılır:

• İlk sene amortismanı (senelik) = Sabit kıymet alım bedeli × Amortisman oranı × 2
• İlk sene amortismanı (aylık) = (Sabit kıymet alım bedeli × Amortisman oranı × 2) / 12
• İlk sene amortismanı (3 aylık) = (Sabit kıymet alım bedeli × Amortisman oranı × 2) / 4
• Sonraki seneler (senelik) = Net defter değeri × Amortisman oranı × 2
• Sonraki seneler (aylık) = (Net defter değeri × Amortisman oranı × 2) / 12
• Sonraki seneler (3 aylık) = (Net defter değeri × Amortisman oranı × 2) / 4

Yöntemde karşılaşılan temel kavram net defter değeridir.

Fevkalade Amortisman Yöntemi

Fevkalade amortisman; deprem, yangın ve sel gibi doğal afetler ya da benzer olağan dışı olaylarla duran varlıkların değerlerinin kısmen veya tamamen kaybolduğu hâllerde uygulanır.

Böyle bir durumla karşılaşıldığında ilgili idareye müracaat edilerek varlıkların belirli bir bölümünün amortize edilmesi sağlanır.

Madenlerde Amortisman

VUK'un 316. maddesinde; işletme nedeniyle cevher azalmasından ötürü maddi değeri kaybolan madenlerin ve taş ocaklarının imtiyaz yahut maliyet bedellerinin, ilgililerin müracaatı üzerine, büyüklük ve mahiyetleri göz önüne alınarak her maden ya da taş ocağı için ayrı ayrı olmak üzere T.C. Maliye ve Sanayi Bakanlıkları tarafından belirlenecek nispetler üzerinden yok edileceği belirtilir.

Faydalı Ömür Nedir?

Faydalı ömür, bir iktisadi kıymetin kullanım süresidir ve ekonomik ömür olarak da bilinir. VUK Genel Tebliğlerinde hangi duran varlığın kaç sene yararlı ömrü olduğu tespit edilmiştir. Gelir İdaresi Başkanlığı, tebliğlerde belirlenen iktisadi kıymetleri ve yararlı ömürleri bir liste hâline getirmiştir.

Amortisman Ayırma Sınırı Nedir?

Amortisman ayırma sınırı Maliye Bakanlığı tarafından belirlenir. Hesaplanan amortisman bedeli mutlaka işletmelerin gelir ve gider defterlerine kaydedilir. Senelere göre belirlenen amortisman ayırma sınırı şöyledir:

• 2013 – 800 TL
• 2014 – 800 TL
• 2015 – 880 TL
• 2016 – 900 TL
• 2017 – 900 TL
• 2018 – 1.000 TL
• 2019 – 1.200 TL
• 2020 – 1.400 TL
• 2021 – 1.500 TL
• 2022 – 2.000 TL

Bu bakımdan senelere göre farklılaşmalar olabilmektedir.

Amortismanın Avantajları Neler?

Amortisman, yararlanılan gerecin maliyetinin zaman içindeki kullanımının faydası çerçevesinde ölçülmesine olanak tanır. Varlık kullanılmaya başlandıktan sonra gelir elde edilirken, varlık kullanımıyla artan aşınma giderleri de kaydedilir.

Vergi Usul Kanunu'nun 315. maddesine göre belirlenen amortisman oranları her sene düzenlenir; buna tabi olan varlık ve oranlarla ilgili bilgilendirmeler takip edilmelidir. Uzun vadeli işletme varlıkları için kesintileri birkaç seneye yaymak için iyi bir yoldur.

Amortismana Hangi Varlıklar Tabi Tutulabilir?

Amortisman oldukça geniş bir listeye sahiptir. Vergi Usul Kanunu'nun 269. maddesinde yer alan varlıklar şunlardır:

• Demirbaşlar
• Araçlar
• Mobilya
• Telifler
• Gayrimenkul

İşletme tarafından gelir getiren faaliyetler için yararlanılan varlıklar amortismana tabi olabilir.

Birikmiş Amortisman Nedir?

Birikmiş amortisman, bir sabit kıymetin alış bedelinin yararlı ömre göre ilgili dönemlerde giderleşerek hesaplanan cari amortisman tutarlarının senelere göre kümülatif toplamına eşittir.

Bu tür amortismanlar 257-Birikmiş Amortismanlar hesabında takip edilir; aktifi düzenleyici pasif karakterli bir hesap olduğundan amortisman ayrıldığında hesaba alacak kaydı yapılır. Eğer ön muhasebeyi daha kolay hâle getirmek istiyorsanız UZMO'yu 14 gün boyunca ücretsiz deneyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Amortisman Nedir?

Zaman içerisinde duran varlıklarda aşınma, yıpranma ve eskime oluşur. Yıpranma payı olarak da bilinen amortisman, işletmelerin aldığı değerli varlıkların eskimesi ve aşınması hâlinde gider payı şeklinde gösterilmesidir.

Birikmiş Amortisman Nedir?

Birikmiş amortisman, sabit kıymetin alış bedelinin faydalı ömre göre ilgili dönemlerde gider hâline gelerek hesaplanan cari amortisman miktarının yıllar çerçevesinde kümülatif toplamına eşittir.

Amortisman Hesaplama Yöntemleri Nedir?

Amortisman hesaplama yöntemleri; Normal Amortisman Yöntemi, Hızlandırılmış Amortisman Yöntemi ve Fevkalade Amortisman Yöntemi olarak ayrılır.

Azalan Bakiyeler Yöntemi Nedir?

Hızlandırılmış amortisman olarak da bilinen bu yöntemde varlıkların giderleşme hızı, normal amortismanla karşılaştırıldığında iki kat daha yüksektir.